จำปีสิรินธร

  

โดย ดร.ปิยะ เฉลิมกลิ่น  (ผู้ค้นพบ)
 

                         ผู้เขียนได้เข้าไปสำรวจพื้นที่บ้านซับจำปา ต.ซับจำปา อ.ท่าหลวง จ.ลพบุรี เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน 2541 ซึ่งเป็นป่าพรุน้ำจืด มี

 
  พื้นที่ประมาณ 80 ไร่ พบต้นจำปีหรือจำปา (ในขณะนั้นไม่สามารถบอกได้ว่า เป็นจำปีหรือจำปา เพราะยังไม่พบดอก แต่ชาวบ้านในท้องถิ่นนั้น เรียกว่า  
  จำปา) มีต้นที่มีขนาดใหญ่ สูง 15-25 เมตร ลำต้นมีเส้นผ่าศูนย์กลาง 1 เมตร ประมาณ 4-5 ต้น ส่วนลำต้นที่มีขนาดเล็กกว่า มีเส้นผ่าศูนย์กลาง 40 -  
  100 เวนติเมตร พบอยู่ประมาณ 20 ต้น ในการสำรวจครั้งแรกนี้พบซากของผลแก่ที่ร่วงอยู่โคนต้น ส่วนใหญ่ผุพังเกือบหมดแล้ว จึงไม่สามารถระบุได้  
  ว่ามีจำนวนผลย่อยกี่ผล หรือมีจำนวนเมล็ดต่อผลจำนวนเท่าใด แต่จากการสำรวจทางนิวเศวิทยา สามารถระบุได้ว่า ต้นไม้ชนิดนี้มีความแตกต่างจาก  
  จำปีหรือจำปาชนิดอื่นๆ เนื่องจากว่าสามารถเจริญเติบโตอยู่ได้ในสภาพของป่าพรุน้ำจืด ซึ่งโดยปกติแล้วจำปีหรือจำปาทุกชนิดทั่วโลกจะขึ้นอยู่บน  
  พื้นที่ดอน หรือบนภูเขา หรือตามพื้นดินมีการระบายน้ำดี  
                            ต่อมาวันที่ 21 มิถุนายน 2542 ได้เข้าไปสำรวจซ้ำในพื้นที่เดิม เก็บดอกจากบนต้นมาบันทึกภาพ และบันทึกรายละเอียดต่างๆ  
  ของดอก พบว่าก่อนที่ดอกเริ่มแย้มจะมีสีเขียวอ่อนที่โคนกลีบดอกด้านนอก เมื่อเริ่มแย้มจะมีสีขาวใส มีกลีบดอก 12-15 กลีบ ปลายกลีบมนกลม จากการ  
  สำรวจในครั้งนี้ จึงสรุปได้ว่า ต้นไม้ชนิดนี้เป็นจำปี เนื่องจากในข้อกำหนดเดิม ที่ระบุว่า จำปีมีกลีบดอกแรกแย้มเป็นสีขาว จำปามีกลีบดอกแรกแย้มเป็น  
  สีเหลือง เหลืองส้ม ที่เรียกสีจำปา หรือมีสีอื่นนอกจากสีขาว และเมื่อสอบถามจากผู้คนในท้องถิ่นได้ความว่า ที่เรียกกันอยู่ว่า จำปา ก็เรียกตามสี  
  ของกลีบดอกที่ร่วงอยู่โคนต้น มีสีเหลืองจำปา จึงเรียกหมู่บ้านนี้ว่า บ้านซับจำปา ซึ่งหมายถึงพื้นที่น้ำแฉะมีต้นจำปาขึ้นอยู่ แต่ยังไม่มีใครปีนต้นขึ้นไป  
  เก็บดอกสดๆ ลงมาดูเลยว่ามีสีอะไรกันแน่ เมื่อผู้เขียนนำดอกสีขาวออกมาให้ดู และบอกว่า ต้องเรียกว่าจำปี ปรากฎว่าทุกคนก็ยอมรับ แต่ปัญหาก็คือจะ  
  เรียกว่า จำปีอะไร เพราะยังไม่ทราบว่าเป็นชนิดไหน  
                             เมื่อวันที่ 7 ตุลาคม 2542 ได้เดินทางเข้าไปสำรวจซ้ำในพื้นที่เดิม เก็บผลอ่อนและผลแก่จากบนต้นลงมาบันทึกภาพ ตรวจสอบ  
  ลักษณะของผล มีผลย่อยจำนวน 15-25 ผล และมีเมล็ด 1-6 เมล็ดต่อผลย่อย จากการสำรวจในครั้งนี้ ได้นำข้อมูลมาเปรียบเทียบกัพรรณไม้วงศ์จำปา  
  ที่มีอยู่ในประเทศไทยและในประเทศข้างเคียง สามารถระบุได้ว่า เป็นพรรณไม้ชนิดใหม่ของโลก (new species) เมื่อมีการส่งตัวอย่างไปตรวจ  
  สอบรายละเอียดซ้ำที่หอพรรณไม้ไลเดน ประเทศเนเธอแลนด์ ทางศาสตราจารย์ฮัน พี นูติบูม ผู้เชี่ยวชาญพรรณไม้วงศ์จำปา ก็ยืนยันว่าเป็นพรรณไม้  
  ชนิดใหม่ของโลก จึงร่วมกันเขียนรายงานการค้นพบ โดยได้รับพะราชทานพระบรมราชานุญาต ให้ใช้ชื่อพระนามาธิไธยเป็นชื่อพืชชนิดใหม่ว่า  
  Magnolia sirindhorniae  Noot.& Chalermglin  โดยมีชื่อภาษาไทยว่า จำปีสิรินธร แล้วนำลงพิมพ์ในวารสารการจำแนกพรรณไม้  
  BLUMEA เมื่อเดือนสิงหาคม 2543  
                      ลักษณะเด่นที่แตกต่างจากชนิดอื่น   คือ  ขึ้นแช่น้ำอยู่ในป่าพรุน้ำจืดของภาคกลาง มีต้นใหญ่ เปลือกแตกเป็นลึกตามยาม ใบแก่  
  รูปรีค่อนข้างกลม ดอกเริ่มแย้มมีสีเขียวอ่อนที่โคนกลีบดกด้านนอก ปลายกลีบมนกลม กลีบค่อนข้างบาง ช่อผลค่อนข้างกลมและเล็ก  
                      ลักษณะเด่นของพรรณไม้ในวงศ์จำปา  จำปีสิรินธรจัดอยู่ในวงศ์จำปา (Family Magnoliaceae) พรรณไม้ในวงศ์นี้ จัด  
  เป็นพรรณไม้ที่มีความเก่าแก่ดึกดำบรรพ์ที่สุดในหมู่ของไม้ดอกที่มีอยู่ในยุคปัจจุบัน มีวิวัฒนาการในการปรับตัวต่ำที่สุด จึงเป็นพรรณไม้ที่มีโอกาส  
  สูญพันธุ์ในสภาพธรรมชาติได้มากที่สุด ลักษณะเด่นของพรรณไม้ในวงศ์จำปา ได้แก่ มีลำต้นได้หลายขนาด นับตั้งแต่ขนาดใหญ่ ขนาดกลาง ขนาด  
  เล็ก หรือเป็นไม้พุ่ม มีเปลือกไม้ค่อนข้างหนา ฉ่ำน้ำ มีกลิ่นฉุน มีช่องอากาศเป็นรอยขีดสีขาวนูนเล็กน้อยกระจายอยู่ มีใบเดี่ยว ออกเวียนรอบกิ่ง พรรณ  
  ไม้พื้นเมืองของไทยในวงศ์นี้ไม่ผลัดใบ มีดอกขนาดใหญ่ เป็นดอกเดี่ยว ออกตามซอกใบหรือตามปลายยอด มีกลีบเลี้ยงและกลีบดอกที่มีลักษณะ  
  คล้ายคลึงกัน มีกลีบหนา ฉ่ำน้ำ แข็งเปราะ มีเกสรเพศผู้และเพศเมียจำนวนมาก มีผลเป็นผลกลุ่ม อยู่รวมกันเป็นช่อ ส่วนใหญ่เปลือกผลเชื่อมติดกัน แล้ว  
  แตกออกแนวเดียว มีเมล็ดแก่สีแดงเข้ม ส่วนใหญ่ขึ้นอยู่บนภูเขา ตามยอดดอยที่มีอากาศหนาวเย็นและชื้น  
     

คัดจากส่วนหนึ่งของหนังสือ นกเจ้าฟ้าหญิงสิรินธร และ จำปีสิรินทร ของ สถาบันนวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.)

 เพื่อการศึกษาและสืบค้นข้อมูลพรรณไม้ในงาน "สวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน" ของโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจกาพระราชดำริฯ
     
  รวมภาพ      

 

ดร.ปิยะ เฉลิมกลิ่น  (ผู้ค้นพบ)

ต้นที่มีขนาดใหญ่ในถิ่นกำเนิด

สภาพของป่าพรุถิ่นกำเนิด

  
 

     

 
   
   
   
   
 

จำปีสิรินธร

  
         

จัดทำและพัฒนาโดย

กลุ่มงานข้อมูลสารสนเทศและการสื่อสาร  สำนักงานจังหวัดลพบุรี

ศาลากลางจังหวัดลพบุรี  ชั้น 4  ถนนนารายณ์มหาราช  อำเภอเมืองลพบุรี  จังหวัดลพบุรี  15000

โทร./โทรสาร 0 3641 1384  มท. 19122 , 19143

E-mail : lopburi@moi.go.th